Mijn zoon van dertien had een moeilijke week. Zijn vriendinnetje zei dat ze moesten praten. Dat is in die leeftijdscategorie geen neutrale mededeling, maar een existentiële dreiging. Hij vreesde het ergste: dat ze het uit wilde maken. Dat bleek niet zo te zijn. Ze vond het alleen ‘niet zo lekker gaan ’. Iets tussen vrijlaten en samen zijn.

Ik gaf hem vaderlijk advies. Dat halfslachtige relaties meestal meer energie kosten dan ze opleveren. Dat duidelijkheid pijn kan doen, dat je wellicht wat moet opgeven, maar onduidelijkheid langzaam sloopt. En dat je soms moet accepteren dat iemand al weg is, ook als het formeel nog niet is uitgesproken.

Europa lijkt op dit moment verdacht veel op mijn zoon. Alleen is de relatie hier niet een paar maanden oud, maar tachtig jaar. De Verenigde Staten hebben het niet expliciet uitgemaakt met Europa. Ze doen iets veel ergers: ze antwoorden niet meer echt. Ze schuiven afspraken vooruit, stellen voorwaarden, flirten openlijk met anderen. Dat heet geen breuk. Dat heet ghosting.

Of Groenland nu verkocht wordt of niet doet er nauwelijks toe. De boodschap is allang afgegeven. De Amerikaanse veiligheidsstrategie is niet langer gebaseerd op partnerschap, maar op transactie. Wie betaalt, mag meedoen. Wie lastig is, blijft achter. Liefde is ingeruild voor dominantie.

We hebben nooit geleerd om zonder die relatie te denken. Onze hele naoorlogse identiteit is gebouwd op Amerikaanse veiligheidsgaranties

Het ongemakkelijke is niet dat Amerika ons loslaat. Het ongemakkelijke is dat Europa blijft doen alsof het een fase is. Dat het daarom wel meevalt. Alsof we met wat extra defensiebudgetten en stoere woorden de oude dynamiek kunnen herstellen. Dat was geen strategie, maar relatie-ontkenning. Inmiddels is duidelijk dat die hoop ijdel is.

En begrijpelijk ook. We hebben nooit geleerd om zonder die relatie te denken. Onze hele naoorlogse identiteit is gebouwd op Amerikaanse veiligheidsgaranties. Versnipperd buitenlandbeleid, beperkte defensie-industrie, technologische afhankelijkheid, geen gedeeld verhaal over wat Europa zonder de VS. We zijn de volgzame partner die nooit heeft hoeven nadenken over wat die zelf wilde.

Decennialang was het comfortabel om onszelf te zien als morele supermacht met militaire bijsluiter. We regelden handel, normen en regels, en besteedden veiligheid uit. Dat werkte zolang iemand anders de rommel opruimde. Nu dat niet meer gebeurt, moeten we plots zelf bepalen wie we zijn. En precies daar gaat het mis.

Europa heeft geen gebrek aan macht, geld of mensen. Europa heeft een probleem met volwassen worden. We reageren reflexmatig, technocratisch, alsof elke fundamentele vraag kan worden opgelost met een nieuwe tegenzet of een slim compromis. Maar sommige zaken vragen geen compromissen, ze vragen verliesacceptatie. Volwassen worden betekent accepteren dat je niet alles kunt behouden, dat je vooraf bepaalt wat je bereid bent te verliezen.

Durven we macht te centraliseren, ook als dat nationale illusies kost en we afscheid moeten nemen van vanzelfsprekende voorspoed? Durven we veiligheid serieus te nemen zonder alles wat ons onderscheidt overboord te gooien? Durven we te erkennen dat niet elke euro twee keer kan worden uitgegeven? Deze vragen bijten elkaar. Wie meer slagkracht wil, moet accepteren dat niet elk parlement altijd zijn zin krijgt. Wie waardenvast wil blijven, moet leven met kwetsbaarheid. En wie alles tegelijk wil, krijgt uiteindelijk niets.

Het echte probleem is dat Europa deze spanning niet wil benoemen. We praten over instrumenten, maar vermijden het gesprek over identiteit. Erger nog: we weten niet eens of ons zelfbeeld klopt. Kunnen we een geopolitieke speler worden zonder de verzorgingsstaat uit te kleden? Kunnen we slagvaardig zijn zonder de democratie te ondermijnen? We doen alsof dat allemaal kan, maar hebben het nooit echt getoetst. Duivelse dilemma’s. En zolang we weigeren er één expliciet te kiezen en het gesprek te hebben over wat we willen offeren, wordt de keuze vanzelf voor ons gemaakt.

Mijn zoon en zijn vriendinnetje? Het is inmiddels uit. Hij baalde. Maar hij zei ook: ‘Nu weet ik tenminste waar ik aan toe ben. ’

Dat is precies waar Europa nog niet is. We zitten nog steeds te wachten op een appje dat niet meer komt.

5

De Big Tech-dictatuur

4

Rechts wordt nog rechtser

3

IJskoude oorlog

2

Den Haag, word wakker

1

Rutte-V met Rob