‘Ben niet bang, ben niet bang! We zijn samen!’

Deze week klonk die kreet in de Grote Bazaar van Teheran, uit monde van een vrouw aan het hoofd van een proteststoet. Ook klonk die kreet in Isfahan, in Hamadan, in Babol. In heel Iran vinden er protesten plaats tegen de regering van de ayatollah. Studenten leggen campussen lam, winkeliers sluiten hun zaken en demonstranten blokkeren de straten. Ordetroepen schieten met scherp – volgens recente berichtgeving zijn er bij de demonstraties twee doden gevallen.

Het zijn de grootste protesten in Iran sinds 2022. Toen kwamen Iraniërs in opstand vanwege de dood van de 22-jarige Mahsa Amini, die in hechtenis overleed nadat ze was opgepakt omdat ze haar hijab niet correct droeg. Die protesten werden met geweld neergeslagen en doofden vervolgens uit. Deze keer was de economie de vonk. Protesten tegen de verslechterende leefomstandigheden escaleerden al snel in protesten tegen de gehele islamitische republiek. Nog een kreet die gehoord wordt: ‘Dood aan de dictator!’

In 2018 was ik een maand in Iran. In Qom, het religieuze bastion van de ayatollah, kreeg ik een rondleiding van een wat oudere moellah. In de schaduw van minaretten en gouden koepels vertelde hij over de macht van Khamenei. Een leider met goddelijk mandaat, opziener van de islamitische wereld – met of zonder de instemming van het volk. Inspraak, democratie en vrijheid waren weliswaar belangrijk, maar toch echt aards, voorbijgaand, van minder betekenis.

In Tabriz belandde ik op de achterbank van een twintiger. Hij reed me naar een rotonde aan de westkant van de stad, waar jonge Iraniërs eindeloos rondjes reden en elkaar door de autoramen gadesloegen. Als er sprake was van een klik, sprintte er een vandoor en zette de ander de achtervolging in – met zestig, zeventig kilometer per uur door woonwijken, muziek luid, half uit het raam hangend. Levensgevaarlijk was het, maar fuck, wat een energie. Als de achtervolger de koploper overtuigde, parkeerden ze de auto’s langs de weg. In het donker rookten ze sigaretten, kusten ze elkaar en praatten ze over de toekomst.

In de botsing tussen de oude moellahs en de Iraanse jeugd moet één groep als winnaar uit de bus komen. En ik weet op wie ik vertrouw. Niet alleen vanwege de dag in Qom en de nacht in Tabriz, maar vanwege data. Het in Nederland gevestigde onderzoeksinstituut Gamaan signaleert al jaren dat Iran in moordend tempo aan het seculariseren is (een nagel aan de doodskist van elke theocratie) en dat het land snakt naar structurele verandering.

Natuurlijk gaat dit niet over één nacht ijs. In landelijke gebieden geniet de ayatollah meer aanhang, de Revolutionaire Garde is een kracht om rekening mee te houden en een ideologie die politiek met godsdienst verenigt is weerbarstig. Toch tonen de nieuwe demonstraties aan dat het krachtigste wapen van het regime niet effectief is. In 2025 werd er een recordaantal mensen geëxecuteerd in Iran, met meer dan 1500 ter dood veroordeelden – hoofdzakelijk om angst onder de bevolking te zaaien. Het weerhield de Iraniërs er niet van om de straat op te gaan. Gisteren, vandaag, morgen.

Een hoopgevend begin van 2026.